Građanske inicijative najoštrije osuđuju represivne mere koje je država sprovela u Užicu i zahtevaju momentalno puštanje na slobodu sedmorice građana, među kojima su student, profesor, odbornik i advokat, kao i drugi učesnici protesta. Zahtevamo od nadležnih institucija da obustave dalje postupke protiv njih, kao i da hitno preispitaju zakonitost izrečenih mera pritvora.
Sedmoro ljudi uhapšeno je zbog učešća tokom blokada koje se nakon 28. juna organizuju širom Srbije – legitimnog oblika građanskog protesta. Među njima su student Pavle Cicvarić, profesor Branko Nikolić, advokat i odbornik Radovan Novaković, direktor Libergrafa Vladan Sinđić i više građana. Njima je danas određen pritvor do 30 dana. Pritvor je određen u odsustvu profesoru koji je nakon hapšenja završio u bolnici. Umesto da primeni zakone, država je odlučila da ih kazni – pritvorom.
Ovakva odluka grubo krši osnovna ljudska prava, domaće zakone i međunarodne standarde. Prema važećem zakonodavstvu, pritvor se može odrediti samo u izuzetnim slučajevima – kada postoji osnovana sumnja da će osoba pobeći, ponoviti delo ili uticati na svedoke. Ništa od toga nije dokazano. Odluka o pritvoru sedmorice građana protivna je Ustavu Republike Srbije, članovima 9 i 19 Međunarodnog pakta o građanskim i političkim pravima, kao i praksi Evropskog suda za ljudska prava. Pritvor ne sme biti sredstvo za zastrašivanje građana.
Jasna je i politička poruka ovakvog postupanja: režim pokušava da zastraši sve društvene grupe koje pokazuju otpor. Uhapšeni nisu huligani – to su ljudi koji predstavljaju stubove jednog društva: obrazovanje, pravo, lokalnu demokratiju, kritičku misao i aktivno građanstvo. Time što ih zatvara, država zatvara ideju da građani imaju pravo da se bune, izražavaju i deluju slobodno.
Pozivamo Delegaciju Evropske unije, misiju OEBS-a i sve međunarodne organizacije koje se zalažu za ljudska prava da se hitno oglase povodom ovog slučaja. U trenutku kada Srbija tvrdi da deli evropske vrednosti, ne sme da primenjuje autoritarni način vladavine.
U Užicu je u pritvoru celo društvo. I zato nećemo ćutati.
Izvršna direktorka „Građanskih inicijativa“ Maja Stojanović izjavila je da ima sudija i tužilaca koji neće da trpe pritisak i mnogo hapšenja koja su evidentno mimo zakona. „Čini se da je svima jasno da je dosta političkog upliva, bilo da se dešava u Beogradu ili sudovima širom Srbije“, smatra Stojanović.
Stojanović je u emisiji Novi dan na N1 komentarisala saslušanja osoba koje su privedene u Užicu, među njima i odbornika Radovana Novakovića koga su policajci jutros sproveli sa lisicama, a okupljeni ispred suda u Užicu su ga dočekali aplauzom i povicima.
„Pritvor ne bi trebalo da bude određen, a imamo trend da se određuje politički, bez obzira da li ima zakonskih osnova ili ne. Pitanje je da li je trebalo da im se odredi i zadržavanje do 48 sati“, kazala je ona.
Kako je kazala, najeklatantniji primer političkog upliva je sa sudijom u prethodnom postupku, podsećajući da su neki od njih još 14. marta saopštili da neće više odobravati sporazume o priznanju krivice u prethodnom postupku jer se, kako navodi Stojanović, postavlja pitanje da li je neko nateran da prizna krivicu samo zato da bi bio pušten na slobodu.
Odmah nakon Vidovdana, kaže, imali smo sudije koji su odbijali da rade po tom dogovoru, ali su od strane glavnog tužioca Višeg javnog tužilaštva u Beogradu Nenada Stefanovića dovedene sudije koje su odobravale takve sporazume.
Prema njenim rečima, evidentan je politički pritisak na policiju koja, kako kaže, iz dana u dan dobija neku vrstu kvota koliko i na koji način treba da uhapsi ljudi.
„Koordinisani i politički kontrolisan rad policije i uglavnom ide tako da se hapse ljudi kako bi se sklonili sa ulice“, kaže Stojanović.
To što vlast radi je, smatra, kontraproduktivno.
„Da li nemaju načina da se nose sa tim, ali definitivno je da se ne smiruje borba kako studenata tako i građana. Kada se preseli iz Beograda možemo da vidimo koliko je ta borba organska“, smatra Maja Stojanović.
Od 2. do 5. jula 2025, grupa mladih iz Preševa i Bujanovca, zajedno sa predstavnicima civilnog društva, kancelarija za mlade, novinarima i praktikantima Građanskih inicijativa, boravila je u Beču na putovanju koje je obeležilo zajedničko učenje, umrežavanje i otvoreni dijalog.
Ovu raznoliku grupu povezivala je zajednička želja da izgrade inkluzivnije zajednice – mesta gde svako ima priliku da učestvuje, bude prihvaćen i doprinese oblikovanju bolje budućnosti. Cilj ove posete bio je da se produbi razumevanje kako se inkluzivne politike osmišljavaju i primenjuju u praksi. Učesnici su imali priliku da iz prve ruke upoznaju mehanizme zaštite prava manjina, da nauče više o jačanju civilnog društva, interetničkoj saradnji i osnaživanju mladih za aktivno učešće u donošenju odluka.
Beč je bio idealan domaćin za ovakav susret. Kao grad ljudskih prava, sa bogatom tradicijom multilateralne diplomatije i inkluzivnih politika, Beč je pružao inspiraciju i konkretne primere kako lokalne vlasti mogu podržati različitost i izgraditi zajednice u kojima svako ima svoje mesto i gde je različitost snaga, a ne izazov.
Tokom dva intenzivna radna dana, učesnici su imali priliku da razgovaraju sa međunarodnim organizacijama, predstavnicima institucija i organizacijama civilnog društva, uključujući:
Inspirativne razgovore u OEBS-ovom odeljenju za jugoistočnu Evropu
Sastanke sa Delegacijom Evropske unije pri međunarodnim organizacijama u Beču
Razmenu sa Agencijom Evropske unije za osnovna prava (Fundamental Rights Agency)
Posetu Ministarstvu spoljnih poslova Austrije
Kulturne i edukativne aktivnosti na Univerzitetu u Beču, Commonroom-u i u Impact Hub-u Vienna
Ovi susreti otvorili su prostor za učenje, podstakli učesnike na kritičko razmišljanje, planiranje saradnje i prepoznavanje zajedničke odgovornosti u izgradnji inkluzivnijeg društva.
Međutim, prava vrednost ove posete nije ležala samo u sastancima sa institucijama i razgovorima o politikama, već i u deljenju ličnih priča, iskustava, snova i izazova – preko granica etničke pripadnosti, profesija i životnih puteva.
Poseta je zaokružena diskusijom pod nazivom „U pukotinama pravimo dom: Praksa pripadnosti i inkluzije u slomljenom svetu.“ Ovaj otvoreni i iskreni prostor okupio je mlade, aktiviste za ljudska prava i umetnike iz dijaspore da zajedno razmišljaju: Kako gradimo osećaj doma na mestima oblikovanim prekidima, migracijom i promenama? Bila je to dragocena prilika da se čuju glasovi mladih i istraži složen, ali lep proces stvaranja osećaja pripadnosti.
Posetu smo završili snažnim podsećanjem:
„U dobu kada mašine postaju sve bolje u tome da budu mašine, ljudi moraju postati bolji u tome da budu ljudi.“
Prisustvo ovih mladih ljudi još jednom podsetilo nas je na snagu i lepotu zajedništva, kao i na to koliko je moćno okupiti se da bismo delili, učili i zajedno zamišljali inkluzivnije društvo u kojem svako zaista ima svoje mesto. To potvrđuju i njihove reči – jer su sa sobom poneli dragocene uvide i novu motivaciju:
„Studijska poseta bila je izuzetno važna za mene, ne samo kao lično iskustvo, već i kao prilika da razmislim o stvarnosti naše zajednice u Srbiji. Naučili smo da nema prečica – potrebni su konkretan rad, otvoren dijalog i međusobno razumevanje. Samo zajedničkim angažovanjem možemo izgraditi bolju budućnost za sve.“ – učesnik posete
„Za mene je ova poseta bila mnogo više od običnih sastanaka. Imala sam priliku da, kao devojka iz Preševske doline, sedim za stolom sa predstavnicima OEBS-a, FRA i ministarstava – i da govorim otvoreno o diskriminaciji i borbi mladih i žena iz mog kraja. Vratila sam se sa više samopouzdanja i nadom da moj glas neće biti usamljen.“ – učesnica posete
Ova studijska posete podržana je u okviru projekta „Osnaživanje albanske omladine i unapređenje integracije u srpsko društvo“, koji sprovode Građanske inicijative, a finansira Vlada Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Severne Irske putem Fonda za konflikt, stabilnost i bezbednost (CSSF).
Vjenë, 2–5 Korrik 2025
Nga data 2 deri më 5 korrik 2025, një grup të rinjsh nga Presheva dhe Bujanoci, së bashku me përfaqësues të shoqërisë civile, zyrave për të rinj, gazetarë dhe praktikantë të Iniciativave Qytetare, qëndruan në Vjenë në një udhëtim të mbushur me mësim të përbashkët, rrjetëzim dhe dialog të hapur.
Këtë grup të larmishëm e bashkoi dëshira e përbashkët për të ndërtuar komunitete më gjithëpërfshirëse – vende ku secili ka mundësinë të marrë pjesë, të ndihet i pranuar dhe të kontribuojë në krijimin e një të ardhmeje më të mirë. Qëllimi i kësaj vizite ishte të thellohej kuptimi i mënyrës se si konceptohen dhe zbatohen politikat gjithëpërfshirëse në praktikë. Pjesëmarrësit patën mundësinë të njihnin mekanizmat për mbrojtjen e të drejtave të pakicave, të mësonin më shumë për ngritjen e kapaciteteve të shoqërisë civile, bashkëpunimin ndëretnik dhe fuqizimin e të rinjve për pjesëmarrje aktive në vendimmarrje.
Vjena ishte qyteti mikpritës ideal për një takim të tillë. Si qytet i të drejtave të njeriut, me një traditë të pasur të diplomacisë multilaterale dhe politikave gjithëpërfshirëse, Vjena ofroi frymëzim dhe shembuj konkretë se si pushteti lokal mund të mbështesë larminë dhe të ndërtojë komunitete ku secili ka vendin e tij dhe ku diversiteti është forcë, dhe jo sfidë.
Gjatë dy ditëve intensive, pjesëmarrësit patën mundësinë të takohen dhe të diskutojnë me organizata ndërkombëtare, përfaqësues institucionesh dhe organizata të shoqërisë civile, duke përfshirë:
Biseda frymëzuese në zyrën e OSBE-së për Evropën Juglindore
Takime me Delegacionin e Bashkimit Evropian pranë organizatave ndërkombëtare në Vjenë
Shkëmbim me Agjencinë e Bashkimit Evropian për të Drejtat Themelore
Vizitë në Ministrinë e Punëve të Jashtme të Austrisë
Aktivitet kulturor dhe edukativ në Universitetin e Vjenës, Commonroom dhe Impact Hub Vienna
Këto takime krijuan hapësirë për të mësuar, nxitën të menduarit kritik, planifikimin e bashkëpunimeve dhe njohjen e përgjegjësisë së përbashkët për ndërtimin e një shoqërie më gjithëpërfshirëse.
Megjithatë, vlera më e madhe e kësaj vizite nuk qëndronte vetëm te takimet zyrtare dhe diskutimet për politika, por edhe te ndarja e tregimeve personale, përvojave, ëndrrave dhe sfidave – përtej kufijve etnikë, profesioneve dhe historive personale.
Vizita u përmbyll me një diskutim të hapur në formatin fishbowl me temën „Në të çarat bëjmë shtëpi: Praktika e përkatësisë dhe përfshirjes në një botë të thyer.“ Kjo hapësirë e sinqertë mblodhi të rinj, aktivistë për të drejtat e njeriut dhe artistë nga diaspora për të reflektuar së bashku: Si e ndërtojmë ndjesinë e shtëpisë në vende të formësuara nga ndarjet, migrimi dhe ndryshimet? Ishte një mundësi e çmuar për të dëgjuar zërat e të rinjve dhe për të eksploruar procesin kompleks dhe të bukur të krijimit të përkatësisë.
Vizita u mbyll me një thënie të fuqishme:
„Në një epokë kur makinat bëhen gjithnjë më të mira në të qenit makina, njerëzit duhet të bëhen më të mirë në të qenit njerëz.“
Prania e këtyre të rinjve na kujtoi edhe një herë forcën dhe bukurinë e bashkësisë, si dhe sa e rëndësishme është që thjesht të mblidhemi për të ndarë, mësuar dhe imagjinuar së bashku një shoqëri më gjithëpërfshirëse ku secili ka vendin e vet. Këtë e dëshmojnë edhe fjalët e tyre – sepse me vete morën përvoja të çmuara dhe një ndjenjë të re motivimi:
„Vizita studimore ishte jashtëzakonisht e rëndësishme për mua, jo vetëm si përvojë personale, por edhe si mundësi për të reflektuar mbi realitetin e komunitetit tonë në Serbi. Mësuam se nuk ka rrugë të shkurtra – duhen punë konkrete, dialog i hapur dhe mirëkuptim i ndërsjellë. Vetëm me angazhim të përbashkët mund të ndërtojmë një të ardhme më të mirë për të gjithë.“ – pjesëmarrës i programit
„Për mua kjo vizitë ishte shumë më tepër se takime formale. Pata mundësinë që, si vajzë nga Lugina e Preshevës, të ulem në tryezë me përfaqësues të OSBE-së, FRA-së dhe ministrive – dhe të flas hapur për diskriminimin dhe sfidat e të rinjve dhe grave nga vendi im. U ktheva nga Vjena me më shumë vetëbesim dhe me shpresën se zëri im nuk do të mbetet i vetmuar.“ – pjesëmarrëse e programit
Kjo vizitë studimore është realizuar në kuadër të projektit „Fuqizimi i të rinjve shqiptarë dhe inkurajimi i integrimit në shoqëri“, që zbatohet nga Iniciativat Qytetare dhe financohet nga Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar të Britanisë së Madhe dhe Irlandës së Veriut, përmes Fondit për Konflikt, Stabilitet dhe Siguri (CSSF).
Generalna sekretarka NUNS-a Tamara Filipović Stevanović i Uroš Jovanović iz Građanskih inicijativa ostavili su danas na ulazu u Skupštinu garada Beograda „nagrade“ za gradonačelnika Aleksandra Šapića za najistaknutijeg pokretača SLAPP tužbi – strateških tužbi protiv učešća javnosti.
Šapiću su „priznanja“ dostavljena povodom Evropskog dana borbe protiv SLAPP tužbi.
„Danas smo na ovoj lokaciji da mu uručimo dve nagrade od ove i prošle godine. Jednu nagradu dobio je ove godine u aprilu od strane Koalicije protiv SLAPP-a u Evropi. Evropska publika glasala je za Aleksandra Šapića kao istaknutog funkcionera koji je pokretao strateške tužbe protiv učešća javnosti. I druga nagrada koju je osvojio prošle godine na SLAPP takmičenju u organizaciji Građanskih inicijativa i Evropskog fonda za Balkan kao ometač transparentnosti“, rekao je Uroš Jovanović iz Građanskih inicijativa.
„Mislim da je ovo sjajan tenutak da podsetimo gradonačelnika Beograda šta je radio u prethodnom vremenu i da mu ove nagrade uručimo“, dodao je on
Generalna sekretarka NUNS-a Tamara Filipović Stevanović rekla je da je Šapić podneo dve tužbe protiv novinara BIRN-a 2023. godine.
„On se istakao po tome što je imao visoke odštetne zahteve. Za svaku tužbu tražio je šest miliona dinara, što jeste jedna od karakteristika SLAPP-a. Inače, njegovo ponašanje prema novinarima je vrlo upitno, čak i na ročištima u sudu, u ovim slučajevima, je vikao, govorio neistine. Evropski dan borbi protiv SLAPP tužbi je prava prilika da mu još jednom ukažemo da je takvo ponašanje neprihvatljivo, pogotovo za nekog ko obavlja visoku javnu funkciju“, rekla je Filipović Stevanović.
Ove „nagrade“ dodeljene su zbog zloupotrebe pravosudnog sistema u cilju ućutkivanja novinara, organizacija i pojedinaca koji govore u javnom interesu.
Uručenje se održava u trenutku sve snažnije represije, kada se zakoni i institucije sve češće koriste kao oruđe protiv akademske zajednice, studenata i civilnog društva.
Građanske inicijative su u Beogradu, od 30. juna do 1. jula 2025. godine, održale dvodnevni trening „Uvod u tranzicionu pravdu za mlade“. Trening je bio namenjen mladima koji žele da se aktivnije uključe u procese suočavanja sa prošlošću, izgradnje mira i društvene pravde u svojim zajednicama.
Učesnici i učesnice su tokom programa imali priliku da se upoznaju sa osnovnim konceptima tranzicione pravde, njenim istorijskim razvojem, ključnim mehanizmima i izazovima sa kojima se ovaj proces suočava, posebno u kontekstu zemalja bivše Jugoslavije. Diskusije su se bavile pitanjima pravde za žrtve, odgovornosti društava, institucionalnog i individualnog sećanja, kao i ulogom mladih u izgradnji inkluzivnijeg društva.
Drugog dana treninga, kroz interaktivne metode, otvorena su pitanja diskriminacije kao uzroka kršenja ljudskih prava i masovnih zločina, a učesnici su se kroz igru stavili u pozicije diskriminisanih i onih koji diskriminišu. Ova vežba je poslužila kao uvod u dublju diskusiju o uzrocima i posledicama diskriminacije i mogućnostima da se kroz tranzicionu pravdu takvi obrasci razbiju i preduprede.
Poseban segment treninga bio je posvećen ulozi umetnosti u procesima suočavanja sa prošlošću. Kroz primere regionalnih “artivističkih” inicijativa, učesnici su istraživali na koje sve načine umetnost može doprineti otvaranju dijaloga, otkrivanju istine i izgradnji poverenja. U završnom delu sesije, radili su u grupama na osmišljavanju umetničkih projekata koji odgovaraju na temu „Sve (je) Mir(ë)“, razvijajući ideje koje povezuju kreativnost, društveni angažman i kulturu sećanja.
Trening je pružio prostor za razmenu mišljenja, učenje, umrežavanje i inspiraciju, a prema oceni samih učesnika, bio je vredno iskustvo koje ih je dodatno motivisalo da se angažuju u svojim lokalnim sredinama.
Trening je realizovan u okviru projekta GeNarration Peace – Art is the way koji Građanske inicijative sprovode zajedno sa Mirovnom akcijom iz Severne Makedonije i Integrom, sa Kosova, a podržan je od strane Western Balkans Fund-a.
This site is registered on wpml.org as a development site. Switch to a production site key to remove this banner.
Inspirativne razgovore u OEBS-ovom odeljenju za jugoistočnu Evropu
„Studijska poseta bila je izuzetno važna za mene, ne samo kao lično iskustvo, već i kao prilika da razmislim o stvarnosti naše zajednice u Srbiji. Naučili smo da nema prečica – potrebni su konkretan rad, otvoren dijalog i međusobno razumevanje. Samo zajedničkim angažovanjem možemo izgraditi bolju budućnost za sve.“ – učesnik posete
